Službeni glasnik BiH, broj 21/25
Ovaj akt nije unešen na bosanskom jeziku.
Ustavni sud Bosne i Hercegovine u plenarnom sazivu, u predmetu broj
U-2/25, rješavajući zahtjev
Denisa Bećirovića, člana Predsjedništva Bosne i Hercegovine, na osnovu člana VI/3.a) Ustava Bosne i Hercegovine, člana 57. stav (2) tačka b), člana 59. st. (1) i (2), člana 61. st. (1), (2) i (3) i člana 64. stav (4) Pravila Ustavnog suda Bosne i Hercegovine – prečišćeni tekst ("Službeni glasnik Bosne i Hercegovine" br. 94/14, 47/23 i 41/24), u sastavu:
Seada Palavrić, predsjednica
Valerija Galić, potpredsjednica
Angelika Nußberger, potpredsjednica
Mirsad Ćeman, sudija
Helen Keller, sutkinja
Ledi Bianku, sudija
Marin Vukoja, sudija
na sjednici održanoj 27. marta 2025. godine donio je
ODLUKU O DOPUSTIVOSTI I MERITUMU
Odlučujući o zahtjevu
Denisa Bećirovića, člana Predsjedništva Bosne i Hercegovine, za ocjenu ustavnosti Zakona o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne ("Službeni glasnik Republike Srpske" broj 4/25),
utvrđuje se da Zakon o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne ("Službeni glasnik Republike Srpske" broj 4/25) nije u saglasnosti s odredbama čl. I/2. i III/3.b) Ustava Bosne i Hercegovine u vezi s alinejom 6. Preambule Ustava Bosne i Hercegovine.
U skladu sa članom 61. st. (1) i (2) Pravila Ustavnog suda, Zakon o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne ("Službeni glasnik Republike Srpske" broj 4/25) stavlja se van snage i prestaje važiti od dana objavljivanja u "Službenom glasniku Republike Srpske" ("Službeni glasnik RS" broj 4/25 od 24. januara 2025. godine).
Na osnovu člana 64. stav (4) Pravila Ustavnog suda Bosne i Hercegovine, prestaje pravno djelovanje Odluke o privremenoj mjeri broj U-2/25 od 12. februara 2025. godine.
Odluku objaviti u "Službenom glasniku Bosne i Hercegovine", "Službenim novinama Federacije Bosne i Hercegovine", "Službenom glasniku Republike Srpske" i "Službenom glasniku Brčko distrikta Bosne i Hercegovine".
OBRAZLOŽENJE
I. Uvod
1. Denis Bećirović, član Predsjedništva Bosne i Hercegovine (u daljnjem tekstu: podnosilac zahtjeva), podnio je 3. februara 2025. godine Ustavnom sudu Bosne i Hercegovine (u daljnjem tekstu: Ustavni sud) zahtjev za ocjenu ustavnosti Zakona o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne ("Službeni glasnik Republike Srpske" broj 4/25). Podnosilac zahtjeva smatra da Zakon o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne nije u skladu s Ustavom Bosne i Hercegovine, i to čl. I/1, I/2, I/3, I/6, II/3, II/5, II/6, III/2.a), III/3.b), VI/5, te članom II/4. u vezi sa čl. 1.1. i 2.a) i c) Međunarodne konvencije o ukidanju svih oblika rasne diskriminacije (u daljnjem tekstu: Međunarodna konvencija) iz Aneksa I na Ustav Bosne i Hercegovine, kao i Aneksom II uz Ustav Bosne i Hercegovine, tačka 2. Kontinuitet pravnih propisa. Podnosilac zahtjeva je istovremeno zatražio donošenje privremene mjere kojom bi se Zakon o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne privremeno stavio van pravne snage.
II. Postupak pred Ustavnim sudom
2. Odlukom o privremenoj mjeri broj U-2/25 od 12. februara 2025. godine (dostupna na www.ustavnisud.ba) Ustavni sud je privremeno stavio van pravne snage Zakon o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne do konačne odluke Ustavnog suda o podnesenom zahtjevu.
3. Na osnovu člana 23. Pravila Ustavnog suda, od Narodne skupštine Republike Srpske (u daljnjem tekstu: NSRS) zatraženo je 3. februara 2025. godine da dostavi odgovor na zahtjev. NSRS u ostavljenom roku nije dostavio odgovor na zahtjev.
III. Zahtjev
a) Navodi iz zahtjeva
4. Podnosilac zahtjeva navodi da je NSRS 4. jula 2024. godine usvojio Nacrt zakona o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne, uz zaključak da se u roku od 30 dana provede javna rasprava u vezi s Nacrtom tog zakona. U vezi s tim, navedeno je da je javna rasprava provedena u pet općina i gradova u entitetu Republika Srpska (u daljnjem tekstu: RS) u prisustvu predlagača osporenog zakona predsjednika NSRS, predstavnika vlasti iz vladajuće koalicije, pojedinih pripadnika lokalnih i gradskih vlasti, boračkih organizacija u RS, te uz učešće malog broja građana uglavnom srpske nacionalnosti. Predsjednik NSRS je kao predlagač zakona u obrazloženju Prijedloga zakona o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne, između ostalog, naveo: "Razlozi za podnošenje ovog prijedloga jeste omogućavanje isticanja zastava i grbova i izvođenje himni stranih država s kojima Republika Srpska ima potpisan Sporazum o uspostavljanju specijalnih paralelnih odnosa, odnosno država s kojima pojedini ili svi konstitutivni narodi ili ostali građani u Republici Srpskoj imaju zajedničko istorijsko, kulturološko i tradicionalno nasljeđe. Na ovaj način Republika Srpska doprinosi zaštiti identiteta svojih konstitutivnih naroda i ostalih građana, njihove kulture i tradicije, afirmira poštovanje ljudskih prava i unapređuje prijateljske odnose i saradnju među državama i narodima."
5. NSRS je 5. novembra 2024. godine usvojio Zakon o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne u predloženom tekstu. Međutim, taj zakon nije dobio saglasnost Kluba delegata bošnjačkog naroda u Vijeću naroda, već je Klub delegata podnio zahtjev za zaštitu vitalnog interesa bošnjačkog naroda. Ustavni sud RS je utvrdio da Zakonom o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne nije povrijeđen nacionalni interes bošnjačkog naroda. Konačno, Zakon o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne je 24. januara 2025. godine objavljen u "Službenom glasniku RS" tako da je na pravnu snagu stupio 1. februara 2025. godine.
6. Podnosilac zahtjeva smatra da je stvarni razlog za donošenje osporenog zakona sadržan u "višekratnoj javno publiciranoj namjeri vlasti u entitetu Republika Srpska koje posebno i javno prezentira Predsjednik NSRS, koji je i predlagač spornog zakona, da će ovim zakonskim aktom biti dozvoljeno da grb Nemanjića bude u upotrebi u svim institucijama i ministarstvima u Vladi RS, kancelarijama, općinama i da se himna 'Bože pravde' izvodi na svim manifestacijama, po zakonu". U vezi sa stupanjem na snagu Zakona o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne, podnosilac zahtjeva je podsjetio na "trijumfalnu" izjavu predsjednika NSRS: "[o] sada ćemo ova obilježja mnogo češće viđati u upotrebi u javnim prostorima i institucijama Republike Srpske." Podnosilac zahtjeva ukazuje da takva izjava nosioca javne vlasti u RS govori da je stvarna svrha Zakona o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne političke prirode jer se takvim zakonskim rješenjem omogućava upotreba državnih simbola Republike Srbije u institucijama i na javnim događajima u RS. To, kako navodi podnosilac zahtjeva, u osnovi predstavlja politički pritisak, ali i "svaki drugi pritisak na građane Bosne i Hercegovine [u daljnjem tekstu: BiH] nesrpske nacionalnosti koji žive na ovim prostorima, a posebno na povratnike u RS, te pritisak na institucije BiH koji narušava ustavnopravni okvir BiH". Stoga, prema mišljenju podnosioca zahtjeva, donošenjem Zakona o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne krše se odredbe Ustava Bosne i Hercegovine, i to član I/2. i I/6, te imperativne norme o upotrebi simbola države BiH koji su uređeni posebnim zakonima, prema kojima nepoštovanje himne, grba i zastave BiH nije samo neustavno već povlači i odgovornost.
7. Podnosilac zahtjeva dalje smatra da vlast u RS zloupotrebljava ustavom utvrđeno pravo entitetā da uspostavljaju posebne paralelne odnose sa susjednim državama. Takvo postupanje vlasti u RS u suprotnosti je s Preambulom Ustava Bosne i Hercegovine, članom I/1, članom III/2.a) o nadležnostima entiteta, te stavovima Ustavnog suda iznesenim u konačnim i obavezujućim odlukama (
U-5/98, U-10/04, U-9/05 i U-5/06). Podnosilac zahtjeva se posebno osvrnuo na Odluku Ustavnog suda broj U-4/04 od 31. marta 2006. godine (objavljena u "Službenom glasniku BiH" broj 47/06, dostupna na www.ustavnisud.ba) kojom je Ustavni sud utvrdio neustavnost čl. 2. i 3. Zakona o upotrebi zastave, grba i himne u dijelu kojim je propisano da se zastavom, grbom i himnom "predstavlja državnost Republike Srpske" i u dijelu kojim je propisano da se simboli RS upotrebljavaju "u skladu s moralnim normama srpskog naroda". Podnosilac zahtjeva navodi da se uporednom analizom forme i sadržaja spornog zakona može zaključiti da se zapravo radi o istom Zakonu o upotrebi zastave, grba i himne iz 1993. godine, koji je Ustavni sud ispitao i utvrdio da pojedine odredbe tog zakona nisu u saglasnosti s Ustavom Bosne i Hercegovine. Zakon o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne je stoga očito suprotan Odluci Ustavnog suda broj U-4/04, što predstavlja očigledno kršenje člana VI/5. Ustava Bosne i Hercegovine.
8. Uprkos tome, kako navodi podnosilac zahtjeva, vlast u RS Zakonom o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne na isti način kao zvanično obilježje RS uvodi i koristi grb Nemanjića (dvoglavi orao s krunom) i himnu "Bože pravde" iako je te simbole Ustavni sud ukinuo i stavio van pravne snage jer je zaključio da su diskriminirajući u odnosu na Bošnjake i Hrvate, kao i ostale građane u BiH i RS. Podnosilac zahtjeva smatra da opetovanim donošenjem istog neustavnog zakona vlast u RS nastoji vratiti u upotrebu zastavu, grb i himnu "strane" države Republike Srbije pozivajući se na Sporazum o uspostavljanju specijalnih paralelnih odnosa RS sa "stranim" državama s kojima "pojedini ili svi konstitutivni narodi ili ostali građani u Republici Srpskoj imaju zajedničko historijsko, kulturološko ili tradicionalno naslijeđe". Za podnosioca zahtjeva je takvo postupanje
prima facie suprotno članu III/1, III/2.a) i d) i III/3.b) Ustava Bosne i Hercegovine. Podnosilac zahtjeva navodi da vlast u RS naizgled općom pravnom normom iz Zakona o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne zapravo pokušava stvoriti privid o tome da se uz simbole RS uvodi mogućnost upotrebe simbola bilo koje države, što je netačno. U vezi s tim, podnosilac zahtjeva tvrdi da osporena pravna norma predstavlja obavezu i pravilo ponašanja svih subjekata u RS.
9. Podnosilac zahtjeva smatra da će se Zakonom o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne grb Nemanjića i himna "Bože pravde" obavezno isticati i izvoditi kao zvanična obilježja RS, kako je predsjednik NSRS u svojoj izjavi naveo (vidi tačku 6. ove odluke). Dalje, podnosilac zahtjeva navodi da će sve institucije u RS biti dužne da se ponašaju u skladu sa Zakonom o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne, te da bi svako suprotno ponašanje predstavljalo delikt i izazvalo pravne posljedice u vidu prinudnih mjera. To bi, prema mišljenju podnosioca zahtjeva, u multietničkoj BiH i u multietničkom entitetu RS kao sastavnom dijelu BiH izazvalo dodatne nejednakosti među ljudima, te tenzije, ali i nastavak dominacije srpskog naroda nad ostalim, nesrpskim stanovništvom. Na taj način, prema mišljenju podnosioca zahtjeva, vlast u RS "namjerno, planski i sistematski nastavlja politiku agresivnog nacionalizma koju su provodili u ratu u nastojanju ostvarivanja velikodržavnog projekta, između ostalog, razgradnjom i podjelom BiH". Podnosilac zahtjeva smatra da uporište za takvo djelovanje u miru vlasti RS nalaze u iskrivljenom i pogrešnom tumačenju Dejtonskog mirovnog sporazuma i Ustava Bosne i Hercegovine vodeći etnopolitiku kojom u miru nastoje ostvariti nedovršene ratne ciljeve. Očigledan dokaz za to, kako podnosilac zahtjeva tvrdi, vidljiv je u donošenju Zakona o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne kojim vlast u RS provodi zaključke NSRS od 2. jula 2024. godine o obaveznom provođenju zaključaka, stavova i ciljeva iz Deklaracije o zaštiti nacionalnih i političkih prava srpskog naroda, koju je usvojio Svesrpski sabor srpskog naroda Republike Srbije i RS u Beogradu u junu 2024. godine. Neki od ukupno 49 zaključaka Deklaracije tiču se nastavka obilježavanja neustavnog 9. januara kao Dana nastanka RS i krsne slave, odluke da himna "Bože pravde" predstavlja svesrpsku himnu te da dvoglavi orao Nemanjića predstavlja svesrpski grb.
10. Podnosilac zahtjeva navodi da je Republika Srbija jedina "strana" i susjedna država s kojom RS ima zaključen Sporazum o uspostavljanju specijalnih paralelnih odnosa, koji je potpisan 26. septembra 2006. godine. Dalje, podnosilac zahtjeva navodi da je RS, nakon stupanja na snagu Ustava Bosne i Hercegovine i nakon uspostavljanja Parlamentarne skupštine BiH u septembru 1996. godine, zaključila više sporazuma sa Saveznom Republikom Jugoslavijom (u daljnjem tekstu: SRJ), donijela više propisa o reguliranju nekih pitanja, uredbi, protokola, kao i Sporazum s Vladom Republike Crne Gore, bez saglasnosti Parlamentarne skupštine BiH, što izlazi van ustavnog okvira. U vezi s tim, podnosilac zahtjeva se pozvao na mišljenje Evropske komisije za demokratiju putem prava koja je na zahtjev Ureda visokog predstavnika za BiH ispitala ustavnost određenog broja sporazuma koje su, između ostalih, zaključile vlasti u RS sa SRJ. Podnosilac zahtjeva smatra da se sklapanjem takvih sporazuma dovodi u pitanje suverenitet i teritorijalni integritet države BiH, te da se radi o planskom, sistemskom i namjernom provođenju velikodržavne politike susjedne države Republike Srbije prema BiH putem vlasti u RS kao "izvođača" te politike. Sve te aktivnosti su suprotne međunarodnom pravu, ali i Dejtonskom mirovnom sporazumu i obavezama Republike Srbije kao strane u "tragičnom sukobu u Bosni i Hercegovini od 1992. do 1995. godine". Osporenim Zakonom o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne, uz upotrebu simbola RS, uvode se simboli (grb, zastava i himna) strane države Republike Srbije na teritoriji Bosne i Hercegovine kao suverene i međunarodno priznate države, što je suprotno Ustavu Bosne i Hercegovine i međunarodnom pravu. Podnosilac zahtjeva smatra da se Zakonom o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne ne doprinosi zaštiti identiteta konstitutivnih naroda, ostalih građana, njihove kulture i tradicije, niti se afirmira poštovanje ljudskih prava u RS. Suprotno tome, kako navodi podnosilac zahtjeva, jednostrano, voljom većine u NSRS okupljene oko vladajuće stranke SNSD, u kojoj su u apsolutnoj većini pripadnici srpskog naroda, promovira se nejednakost i diskriminacija konstitutivnih naroda i ostalih građana. Podnosilac zahtjeva navodi da se osporenim Zakonom o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne u RS vraćaju simboli koji su doneseni za vrijeme rata u BiH kada je RS, prema tada važećem članu 1. Ustava RS, bila "država srpskog naroda i svih njenih građana", što je suprotno Odluci Ustavnog suda broj U-5/98-III od 1. jula 2000. godine o konstitutivnosti naroda i o priznavanju prava konstitutivnih naroda na cijeloj teritoriji BiH. Polazeći od toga, podnosilac zahtjeva smatra da Zakon o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne nije u saglasnosti sa članom I/1. i I/2. Ustava Bosne i Hercegovine, kao ni sa članom II/4. Ustava Bosne i Hercegovine u vezi sa čl. 1.1. i 2.a) i c) Međunarodne konvencije iz Aneksa I na Ustav Bosne i Hercegovine. Iako se obaveze iz međunarodnih sporazuma iz Aneksa I na Ustav Bosne i Hercegovine odnose na države članice, podnosilac zahtjeva smatra da se te obaveze, u smislu člana II/1. i II/6. Ustava Bosne i Hercegovine, odnose i na entitete. Podnosilac zahtjeva je ukazao i na praksu entitetskih ustavnih sudova koji su svojim odlukama utvrđivali neusklađenost s entitetskim ustavima u odnosu na izgled simbola pojedinih kantona, općina i gradova zbog prevladavajućeg etničkog načela u korist samo jednog od konstitutivnih naroda. Podnosilac zahtjeva je predložio da se iz svih činjenica i razloga sadržanih u obrazloženju zahtjeva utvrdi neustavnost Zakona o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne sa članom I/1. i I/2. Ustava Bosne i Hercegovine i članom II/4. Ustava Bosne i Hercegovine u vezi sa čl. 1.1. i 2.a) i c) Međunarodne konvencije iz Aneksa I na Ustav Bosne i Hercegovine. Prema mišljenju podnosioca zahtjeva, zahtjev bi trebalo usvojiti i zbog neprovođenja konačnih odluka Ustavnog suda, opetovanog donošenja propisa koji su suprotni Ustavu Bosne i Hercegovine te nepoštovanja nadležnosti BiH iz člana III/2.a) Ustava Bosne i Hercegovine.
IV. Relevantni propisi
11. U
Ustavu Bosne i Hercegovine relevantne odredbe glase:
Preambula
[…]
Opredijeljeni za suverenitet, teritorijalni integritet i političku nezavisnost Bosne i Hercegovine u skladu sa međunarodnim pravom,
[…]
Član I
Bosna i Hercegovina
1. Kontinuitet
Republika Bosna i Hercegovina, čije je zvanično ime od sada "Bosna i Hercegovina", nastavlja svoje pravno postojanje po međunarodnom pravu kao država, sa unutrašnjom strukturom modificiranom ovim Ustavom, i sa postojećim međunarodno priznatim granicama. Ona ostaje država članica Ujedinjenih naroda i može kao Bosna i Hercegovina zadržati članstvo ili zatražiti prijem u organizacijama unutar sistema Ujedinjenih naroda, kao i u drugim međunarodnim organizacijama.
2. Demokratska načela
Bosna i Hercegovina je demokratska država koja funkcioniše u skladu sa zakonom i na osnovu slobodnih i demokratskih izbora.
3. Sastav
Bosna i Hercegovina se sastoji od dva entiteta: Federacije Bosne i Hercegovine i Republike Srpske (u daljem tekstu "entiteti").
[...]
6. Simboli
Bosna i Hercegovina će imati one simbole koje svojom odlukom odredi Parlamentarna skupština i potvrdi Predsjedništvo.
Član II
Ljudska prava i osnovne slobode
1. Ljudska prava
Bosna i Hercegovina i oba entiteta će osigurati najviši nivo međunarodno priznatih ljudskih prava i osnovnih sloboda. [...]
2. Međunarodni standardi
Prava i slobode predviđeni u Evropskoj konvenciji za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda i u njenim protokolima se direktno primjenjuju u Bosni i Hercegovini. Ovi akti imaju prioritet nad svim ostalim zakonima.
3. Katalog prava
Sva lica na teritoriji Bosne i Hercegovine uživaju ljudska prava i slobode iz stava 2. ovog člana, što uključuje:
[...]
Član III
Nadležnosti i odnosi između institucija Bosne i Hercegovine i entiteta
[...]
2. Nadležnosti entiteta
a) Entiteti imaju pravo da uspostavljaju posebne paralelne odnose sa susjednim državama, u skladu sa suverenitetom i teritorijalnim integritetom Bosne i Hercegovine.
b) Svaki entitet će pružiti svu potrebnu pomoć vladi Bosne i Hercegovine kako bi joj se omogućilo da ispoštuje međunarodne obaveze Bosne i Hercegovine, s tim da će finansijske obaveze u koje je ušao jedan entitet bez saglasnosti drugog, a prije izbora Parlamentarne skupštine i Predsjedništva Bosne i Hercegovine, ostati obaveza tog entiteta osim ukoliko je ta obaveza neophodna za nastavak članstva Bosne i Hercegovine u nekoj međunarodnoj organizaciji.
c) Entiteti će ispuniti sve uslove za pravnu sigurnost i zaštitu lica pod svojom jurisdikcijom, održavanjem civilnih ustanova za primjenu pravnih propisa, koje će funkcionisati u skladu sa međunarodno priznatim standardima uz poštovanje međunarodno priznatih ljudskih prava i osnovnih sloboda, iz člana II ovog Ustava, i poduzimanjem ostalih odgovarajućih mjera.
3. Pravni poredak i nadležnosti institucija
[...]
b) Entiteti i sve njihove administrativne jedinice će se u potpunosti pridržavati ovog Ustava, kojim se stavljaju van snage zakonske odredbe Bosne i Hercegovine i ustavne i zakonske odredbe entiteta koje mu nisu saglasne, kao i odluka institucija Bosne i Hercegovine. Opšta načela međunarodnog prava su sastavni dio pravnog poretka Bosne i Hercegovine i entiteta.
Član VI
Ustavni sud
[...]
5. Odluke
Odluke Ustavnog suda su konačne i obavezujuće.
12.
Zakon o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne ("Službeni glasnik RS" broj 4/25 od 24. januara 2025. godine) glasi:
Član 1.
U Zakonu o upotrebi zastave, grba i himne ("Službeni glasnik Republike Srpske" broj 4/93) u članu 8. poslije stava 2. dodaje se novi stav 3, koji glasi:
"Zajedno sa isticanjem zastave i grba/amblema Republike Srpske i izvođenjem himne Republike Srpske mogu se isticati zastave i grbovi i izvoditi himne stranih država sa kojima Republika Srpska ima potpisan Sporazum o uspostavljanju specijalnih paralelnih odnosa, odnosno država sa kojima pojedini ili svi konstitutivni narodi ili Ostali ili građani u Republici Srpskoj imaju zajedničko historijsko, kulturološko i tradicionalno nasljeđe."
Član 2.
Ovaj zakon stupa na snagu osmog dana od dana objave u "Službenom glasniku Republike Srpske".
13.
Zakon o upotrebi zastave, grba i himne ("Službeni glasnik RS" br. 4/93 i 47/06 – odluka USBiH)
Za potrebe ove odluke koristi se tekst propisa koji je u službenom glasilu objavljen samo na srpskom jeziku, ali lektoriran na službene jezike u Bosni i Hercegovini. Neslužbeni prečišćeni tekst propisa sačinjen u Ustavnom sudu u relevantnom dijelu glasi:
Član 1.
Ovim zakonom uređuje se upotreba zastave, grba i himne Republike Srpske.
Član 2.
Zastavom, grbom i himnom Republike Srpske izražava se pripadnost Republici Srpskoj.
Član 3.
Zastava, grb i himna Republike Srpske upotrebljavaju se u skladu s odredbama ovog zakona, javnim poretkom, kao i na način kojim se ne narušavaju ugled i dostojanstvo Republike Srpske.
Član 8.
Ako se zastava ili grb Republike Srpske ističe u Republici Srpskoj zajedno s drugim domaćim ili stranim zastavama, grbovima ili drugim amblemima odnosno znacima – zastava, odnosno grb Republike Srpske stavlja se na počasno mjesto, ako ovim zakonom drugačije nije određeno.
Ako se u Republici Srpskoj izvodi himna Republike Srpske i druge strane himne ili svečane pjesme, himna Republike Srpske izvodi se u redoslijedu izvođenja prva, ako ovim zakonom nije drukčije određeno.
II - UPOTREBA ZASTAVE REPUBLIKE SRPSKE
Član 9.
Zastava Republike Srpske vije se:
1) na rezidenciji predsjednika Republike;
2) na određenim objektima na granici Republike Srpske i na drugim objektima u Republici Srpskoj u blizini granice prema posebnim propisima;
3) u drugim slučajevima, pod uvjetima i na način koji su utvrđeni zakonom.
Zastava Republike Srpske upotrebljava se kao oznaka na zrakoplovu, brodu ili drugom plovilu, kao i na drugim javnim prijevoznim sredstvima, radi označavanja njihove pripadnosti Republici Srpskoj, pod uvjetom i na način koji su utvrđeni odgovarajućim propisima.
Član 10.
Zastava Republike Srpske ističe se:
1) u dane slava i svetkovina Republike Srpske – na zgradama u kojima su smješteni državni organi u Republici Srpskoj i koje su za vrijeme njihovog trajanja;
2) pri ispraćaju predsjednika Republike iz Republike Srpske i njegovom dočeku pri povratku iz inozemstva u Republiku Srpsku;
3) na prijevozna sredstva koja koristi predsjednik Republike Srpske;
4) u dane žalosti, koje odredi Vlada Republike Srpske, i koje su na pola koplja za vrijeme trajanja žalosti;
5) u drugim slučajevima, pod uvjetima i na način koji su utvrđeni zakonom.
Član 12.
Ako se zastava Republike Srpske ističe u Republici Srpskoj zajedno sa više domaćih ili stranih zastava, zastava Republike Srpske nalazi se, zavisno od načina postavljanja tih zastava:
1) u sredini kruga tako da se jasno vidi – ako su druge zastave poredane ukrug;
2) u sredini polukruga – ako su druge zastave poredane u polukrug;
3) na čelu kolone – ako su druge zastave poredane u koloni;
4) na prvom mjestu u vrsti, odnosno s lijeve strane, sprijeda gledano – ako su druge zastave poredane u vrstu;
5) na čelu grupe – ako su druge zastave poredane u grupu.
Ako se zastava Republike Srpske ističe sa drugim zastavama sa ukrštenim kopljima, koplje zastave Republike Srpske mora biti postavljeno naprijed kopalja tih zastava, sprijeda gledano.
Ako se zastava Republike Srpske ističe zajedno sa dvije druge zastave, zastava Republike Srpske nalazi se u sredini.
Ako se zastava Republike Srpske ističe pored neke druge zastave, ona se uvijek nalazi s lijeve strane, sprijeda gledano. Izuzetno, ako se nalazi na desnoj strani, sprijeda gledano, od zastave strane države ili međunarodne organizacije, ako se ta zastava ističe u Republici Srpskoj prilikom zvanične posjete u Republici Srpskoj prilikom zvanične posjete ovlaštenog predstavnika odnosno države ili organizacije.
III - UPOTREBA GRBA REPUBLIKE SRPSKE
Član 15.
Grb Republike Srpske upotrebljava se:
1) u sastavu pečata državnih organa Republike Srpske, prema propisima o tim pečatima;
2) u sastavu štambilja državnih organa prema propisima o tim štambiljima;
3) u službenim natpisima državnih organa istaknutim na zgradama u kojima su oni smješteni u Republici Srpskoj;
4) na objektima kojima se obilježava granica Republike Srpske i drugim objektima u Republici Srpskoj u blizini granice prema posebnim propisima;
5) u drugim slučajevima, pod uvjetima i na način koji su utvrđeni zakonom.
Član 16.
Grb Republike Srpske može se upotrijebiti:
1) na zgradama u kojima su smješteni državni organi u Republici Srpskoj, kao i u svečanim prostorijama tih organa;
2) na zgradama u kojima se nalaze prostorije diplomatskog ili konzularnog predstavništva Republike Srpske u inozemstvu, na razglednici rukovodioca tog predstavništva i na prijevoznim sredstvima koja on lično koristi u vršenju službene djelatnosti, u skladu s odgovarajućim međunarodnim ugovorima, propisima i običajima zemlje u kojoj se predstavništvo nalazi, odnosno pravilima praksom međunarodne organizacije pri kojoj je predstavništvo;
3) prilikom međunarodnih susreta, takmičenja i drugih skupova (političkih, naučnih, kulturno-umjetničkih, sportskih i dr.) na kojima Republika Srpska učestvuje ili je prezentirana, u skladu s pravilima i praksom održavanja takvih skupova;
4) na vojnim i pomorskim zastavama Republike Srpske i komandnim i zastavama, prema propisima o ustanovljenju tih zastava;
5) na zrakoplovima, brodovima ili drugim plovilima, kao i na drugim javnim prijevoznim sredstvima pod uvjetima i na način koji su utvrđeni odgovarajućim propisima;
6) na zvaničnim pozivnicama, čestitkama i sličnim aktima, koje koriste: predsjednik Republike Srpske, potpredsjednici Republike Srpske, predsjednik Narodne skupštine Republike Srpske, predsjednik Vlade Republike Srpske, pod uvjetima i na način koji se uređuju njihovim, kao i rukovodioci diplomatskih i konzularnih predstavništava Republike Srpske u inozemstvu;
7) u drugim slučajevima, ako njegova upotreba nije u suprotnosti s odredbama ovog zakona.
Član 18.
Ako se grb Republike Srpske ističe u Republici Srpskoj zajedno s drugim grbovima ili drugim sličnim simbolima, grb Republike Srpske nalazi se, zavisno od načina postavljanja tih grbova, odnosno amblema:
1) u sredini kruga tako da se jasno vidi – ako su drugi grbovi i amblemi poredani ukrug;
2) u sredini polukruga – ako su drugi grbovi i amblemi poredani u polukrug;
3) na čelu kolone – ako su drugi grbovi i amblemi poredani u koloni;
4) na prvom mjestu u vrsti, odnosno s lijeve strane, sprijeda gledano – ako su drugi grbovi i amblemi poredani u vrsti;
5) na čelu grupe – ako su drugi grbovi i amblemi raspoređeni u grupe;
6) na desnoj strani, sprijeda gledano, od grba strane države ili međunarodne organizacije – ako se taj grb ističe u Republici Srpskoj prilikom zvanične posjete ovlaštenog predstavnika odnosne države ili organizacije.
IV - IZVOĐENJE HIMNE REPUBLIKE SRPSKE
Član 19.
Himna Republike Srpske izvodi se:
1) prilikom polaganja vijenca na vojna groblja, grobove palih boraca i druga slična mjesta od strane od zvaničnih predstavnika Republike Srpske;
2) pri ispraćaju predsjednika Republike Srpske iz Republike Srpske u zvaničnu posjetu stranoj državi i pri njegovom povratku u Republiku Srpsku;
3) pri zvaničnom dolasku u Republiku Srpsku odnosno pri ispraćaju iz Republike Srpske šefa strane države ili ovlaštenog predstavnika međunarodne organizacije;
4) u drugim slučajevima predviđenim zakonom.
Član 20.
Himna Republike Srpske može se izvoditi:
1) na proslavama, političkim skupovima, paradama i drugim svečanostima kojima se zvanično obilježavaju događaji od značaja za jedinice oružanih snaga Republike Srpske, građane Republike Srpske;
2) prilikom međunarodnih susreta, takmičenja i drugih skupova (političkih, naučnih, kulturno-umjetničkih, sportskih i dr.) na kojima Republika Srpska zvanično učestvuje ili je reprezentirana, u skladu s pravilima i praksom održavanja takvih skupova;
3) na pogrebu zaslužnih ličnosti koje su građani Republike Srpske kad im se od strane Republike Srpske ukazuje posebna počast;
4) u drugim slučajevima, ako njena upotreba nije u suprotnosti s odredbama ovog zakona.
Član 22.
Ako himnu Republike Srpske treba izvesti u Republici Srpskoj zajedno s himnom strane države ili svečanom pjesmom međunarodne ili druge strane organizacije, izvodi se prvo himna strane države ili svečana pjesma međunarodne ili druge strane organizacije, a zatim himna Republike Srpske.
Ako himna Republike Srpske treba da se izvede zajedno sa svečanom pjesmom organa, organizacija ili zajednice u Republici Srpskoj, izvodi se prvo himna Republike Srpske.
14.
Zakon o zastavi Bosne i Hercegovine ("Službeni glasnik Bosne i Hercegovine" br. 1/98, 19/01, 23/04 i 11/23 – odluka USBiH) u relevantnom dijelu glasi:
Član 2.
Zastavom Bosne i Hercegovine predstavlja se Bosna i Hercegovina i zastava se ističe kao simbol Bosne i Hercegovine.
Član 5.
Zastava Bosne i Hercegovine se službeno ističe na nivou države Bosne i Hercegovine na slijedeći način:
[…]
Zvanično isticanje zastave u entitetima i nezvanična upotreba zastave regulisat će se posebnim zakonom.
15.
Zakon o grbu Bosne i Hercegovine ("Službeni glasnik BiH" br. 8/98, 19/01 i 23/04) u relevantnom dijelu glasi:
Član 2.
Grbom Bosne i Hercegovine predstavlja se Bosna i Hercegovina i grb se ističe kao simbol Bosne i Hercegovine.
Član 9.
1. Grb Bosne i Hercegovine se zvanično ističe i koristi na sljedeći način:
[…]
2. U svim slučajevima navedenim u prethodnom stavu, neće moći bit izložen nijedan drugačiji grb iz Bosne i Hercegovine zajedno sa ovim grbom Bosne i Hercegovine.
16.
Zakon o državnoj himni Bosne i Hercegovine ("Službeni glasnik BiH" br. 19/01 i 17/04) u relevantnom dijelu glasi:
Član 1.
Ovim zakonom utvrđuje se Državna himna Bosne i Hercegovine (u daljem tekstu: himna) i određuje njena upotreba kao simbola Države.
Član 5.
Himna će se izvoditi:
[…]
4. U drugim prilikama u skladu sa Ustavom i zakonima Bosne i Hercegovine.
V. Dopustivost
17. Pri ispitivanju dopustivosti zahtjeva Ustavni sud je pošao od odredbi člana VI/3.a) Ustava Bosne i Hercegovine i člana 19. Pravila Ustavnog suda.
18. Član VI/3.a) Ustava Bosne i Hercegovine glasi:
Ustavni sud će podržavati ovaj Ustav.
a) Ustavni sud je jedini nadležan da odlučuje o bilo kojem sporu koji se javlja po ovom Ustavu između dva entiteta, ili između Bosne i Hercegovine i jednog ili oba entiteta, te između institucija Bosne i Hercegovine, uključujući ali ne ograničavajući se na to:
- Da li je odluka entiteta da uspostavi poseban paralelan odnos sa susjednom državom u skladu sa ovim Ustavom, uključujući i odredbe koje se odnose na suverenitet i teritorijalni integritet Bosne i Hercegovine.
- Da li je bilo koja odredba ustava ili zakona jednog entiteta u skladu sa ovim Ustavom.
Sporove može pokrenuti član Predsjedništva, predsjedavajući Vijeća ministara, predsjedavajući, ili njegov zamjenik, bilo kojeg doma Parlamentarne skupštine; jedna četvrtina članova/delegata bilo kojeg doma Parlamentarne skupštine, ili jedna četvrtina članova bilo kojeg doma zakonodavnog organa jednog entiteta.
19. Član 19. Pravila Ustavnog suda u relevantnom dijelu glasi:
Zahtjev nije dopustiv ako postoji neki od sljedećih slučajeva:
a) Ustavni sud nije nadležan za odlučivanje;
20. Zahtjev za ocjenu ustavnosti podnio je Denis Bećirović, član Predsjedništva Bosne i Hercegovine, što upućuje na zaključak da je zahtjev podnio ovlašteni subjekt, u smislu člana VI/3.a) Ustava Bosne i Hercegovine (vidi Ustavni sud, Odluka o dopustivosti i meritumu broj
U-15/21 od 14. jula 2022. godine, tačka 23. s daljnjim referencama, dostupna na www.ustavnisud.ba). Ustavni sud također zapaža da se zahtjevom traži ocjena usklađenosti Zakona o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne s odredbama Ustava Bosne i Hercegovine, odredbama Međunarodne konvencije iz Aneksa I na Ustav Bosne i Hercegovine, kao i Aneksom II uz Ustav Bosne i Hercegovine tačka 2. Kontinuitet pravnih propisa, iz čega slijedi da nesporno postoji nadležnost Ustavnog suda za odlučivanje. Osim toga, Ustavni sud smatra da ne postoje drugi razlozi nedopustivosti iz člana 19. stav (1) Pravila Ustavnog suda. Stoga, Ustavni sud smatra da su ispunjeni uvjeti za razmatranje merituma predmeta.
VI. Meritum
21. Ustavni sud zapaža da se zahtjevom pokreće pitanje usklađenosti Zakona o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne sa čl. I/1, I/2, I/3, I/6, II/3, II/5, II/6, III/2.a), c) i d), III/3.b), VI/5, te članom II/4. u vezi sa članom 1.1. i 2.a) i c) Međunarodne konvencije iz Aneksa I na Ustav Bosne i Hercegovine, kao i Aneksom II uz Ustav Bosne i Hercegovine tačka 2. Kontinuitet pravnih propisa.
22. Podnosilac tvrdi da vlast u RS osporenim Zakonom o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne uvodi simbole Republike Srbije, tj. grb Nemanjića (dvoglavi orao s krunom) i himnu "Bože pravde", iako je te simbole Ustavni sud ukinuo i stavio van pravne snage jer je zaključio da su diskriminirajući u odnosu na Bošnjake i Hrvate, kao i ostale građane u BiH i RS. U vezi s tom tvrdnjom Ustavni sud će ukazati na svoju praksu.
Praksa Ustavnog suda
23. Ustavni sud podsjeća da je u Djelimičnoj odluci broj U-4/04, na koju se podnosilac pozvao, ispitivao ustavnost entitetskih zakona o upotrebi zastave, grba i himne. U navedenoj odluci Ustavni sud je prilikom odlučenja, između ostalog, imao u vidu tadašnji izgled grba RS, koji je kao grb Republike Srbije, tj. grb Nemanjića, bio predstavljen dvoglavim bijelim orlom s krunom iznad glave, te tadašnji tekst himne RS. Ustavni sud je nakon detaljne analize tadašnjih simbola RS zaključio da oni ističu historijsko, kulturno i tradicionalno obilježje isključivo srpskog naroda. Ustavni sud je u toj odluci naveo: "[...] kada su u pitanju simboli Republike Srpske, radi (se) o zvaničnim simbolima jedne teritorijalne jedinice koja ima status 'entiteta', koji predstavljaju ustavnu kategoriju i, kao takvi, moraju predstavljati i sve građane Republike Srpske kojima i sam Ustav Republike Srpske priznaje jednaka prava. Ti simboli nalaze se na svim obilježjima javnih institucija u Republici Srpskoj, u Narodnoj skupštini Republike Srpske, na javnim ustanovama itd., dakle, to nisu lokalni simboli jednog naroda koji treba da odražavaju kulturno i historijsko naslijeđe samo tog naroda, nego se radi o zvaničnim simbolima multinacionalnog entiteta koji, stoga, moraju i odražavati takav karakter entiteta [...]" (
op. cit., U-4/04, tač. 128−147). Shodno tome, Ustavni sud je zaključio da odredbe čl. 2. i 3. Zakona o upotrebi zastave, grba i himne RS u dijelu koji glasi "predstavlja državnost Republike Srpske" i "u skladu sa moralnim normama srpskog naroda" nisu u skladu sa članom II/4. Ustava Bosne i Hercegovine u vezi sa čl. 1.1. i 2.a) i c) Međunarodne konvencije iz Aneksa I na Ustav Bosne i Hercegovine. Ustavni sud smatra da iz navedene odluke jasno proizlazi da entitetski simboli ne mogu odražavati kulturološko, historijsko i tradicionalno naslijeđe samo jednog naroda. To potvrđuje i činjenica da je Ustavni sud RS svojim odlukama br. UV-4/07 od 25. jula 2007. godine i U-3/08 od 22. decembra 2008. godine utvrdio da je povrijeđen vitalni nacionalni interes konstitutivnog bošnjačkog naroda u odnosu na tekst himne i izgled grba RS. Ustavni sud podsjeća da su grb i himna RS nakon odluka entitetskog ustavnog suda izmijenjeni.
24. Stoga, Ustavni sud naglašava da bi ponovno uvođenje istih/sličnih simbola u RS koji bi odražavali isključivo kulturološko, historijsko i tradicionalno naslijeđe samo srpskog naroda, te upotreba takvih simbola predstavljali direktno kršenje člana VI/5. Ustava Bosne i Hercegovine.
25. Međutim, osporena odredba Zakona o dopunama Zakona o upotrebi zastave, grba i himne (vidi tačku 12. ove odluke – Relevantni propisi) glasi: "Zajedno sa isticanjem zastave i grba/amblema Republike Srpske i izvođenjem himne Republike Srpske mogu se isticati zastave i grbovi i izvoditi himne stranih država sa kojima Republika Srpska ima potpisan Sporazum o uspostavljanju specijalnih paralelnih odnosa, odnosno država sa kojima pojedini ili svi konstitutivni narodi ili Ostali ili građani u Republici Srpskoj imaju zajedničko historijsko, kulturološko i tradicionalno nasljeđe". Stoga, Ustavni sud zapaža da osporenim Zakonom o dopunama Zakona o upotrebi zastave, grba i himne nisu izmijenjeni simboli RS, pa Ustavni sud nije u prilici da eventualno ispituje ustavnost (novog) izgleda i sadržaja zastave, grba i himne RS u kontekstu diskriminacije na koju podnosilac zahtjeva posebno ukazuje.
26. U kontekstu navoda podnosioca zahtjeva u odnosu na "grb Nemanjića" (dvoglavi orao s krunom) i "himnu Bože pravde", što su sve zvanični simboli Republike Srbije, Ustavni sud posebno naglašava da nije ovlašten da ispituje ustavnost izgleda i sadržaja simbolā stranih država koje je strana država odredila u skladu sa svojim ustavom i zakonima.
27. Shodno tome, Ustavni sud smatra da se u ovome predmetu otvara pitanje usklađenosti Zakona o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne s vladavinom prava iz člana I/2. i obavezama entiteta da poštuju ustav i odluke institucija BiH iz člana III/3.b) Ustava Bosne Hercegovine. Isto tako, iako se podnosilac zahtjeva nije eksplicitno pozvao na alineju 6. Preambule Ustava Bosne i Hercegovine, Ustavni sud smatra da bi zahtjev trebalo ispitati i u vezi s načelima koja su proklamirana u toj odredbi. U vezi s tim, Ustavni sud napominje da nema pravo da
ex officio pokreće postupak, ali činjenični supstrat zahtjeva ili apelacije može podvesti pod bilo koje pravo (vidi Ustavni sud, Odluka o dopustivosti i meritumu broj
U-23/18 od 5. jula 2019. godine, tačka 17, dostupna na internetskoj stranici Ustavnog suda www.ustavnisud.ba).
28. Alineja 6. Preambule Ustava Bosne i Hercegovine glasi:
Opredijeljeni za suverenitet, teritorijalni integritet i političku nezavisnost Bosne i Hercegovine u skladu sa međunarodnim pravom,
29. Član I/2. Ustava Bosne i Hercegovine glasi:
2. Demokratska načela
Bosna i Hercegovina je demokratska država koja funkcioniše u skladu sa zakonom i na osnovu slobodnih i demokratskih izbora.
30. Član III/3.b) Ustava Bosne i Hercegovine glasi:
b) Entiteti i sve njihove administrativne jedinice će se u potpunosti pridržavati ovog Ustava, kojim se stavljaju van snage zakonske odredbe Bosne i Hercegovine i ustavne i zakonske odredbe entiteta koje mu nisu saglasne, kao i odluka institucija Bosne i Hercegovine. Opšta načela međunarodnog prava su sastavni dio pravnog poretka Bosne i Hercegovine i entiteta.
31. Ustavni sud podsjeća da je u svojoj dosadašnjoj praksi član I/2. Ustava Bosne i Hercegovine tumačio tako da sadrži načelo vladavine prava. Ustavni sud naglašava da načelo vladavine prava podrazumijeva da svi zakoni, drugi propisi, kao i postupci nosilaca vlasti moraju biti u skladu s ustavom. Osim toga, to načelo zahtijeva da svi entitetski i kantonalni ustavi, zakoni i drugi propisi koji se donose moraju biti usklađeni s ustavnim načelima. To dalje znači da pravni sistem počiva na hijerarhiji pravnih akata, počevši od ustava kao najvišeg pravnog akta pa do podzakonskih akata (vidi, između ostalih, Ustavni sud, Odluka o dopustivosti i meritumu broj
U-21/16 od 1. juna 2017. godine, tačka 19, dostupna na www.ustavnisud.ba).
32. Ustavni sud također podsjeća da je u svojoj praksi već zauzeo jasan stav o ustavnoj obavezi poštovanja državnih zakona. Ustavni sud je naveo da "donošenje entitetskih zakona suprotno proceduri koja je propisana državnim zakonima pokreće pitanje ustavnosti takvih zakona, u smislu odredbi člana III/3.b) Ustava BiH, te da se obaveze koje nameću državni zakoni moraju poštovati" (vidi Ustavni sud, Odluka o dopustivosti i meritumu broj
U-14/04 od 29. oktobra 2010. godine, objavljena u "Službenom glasniku BiH" broj 23/05). U tom pogledu Ustavni sud ukazuje na svoju dobro utvrđenu praksu prema kojoj do povrede člana III/3.b) Ustava Bosne i Hercegovine, uključujući i načela vladavine prava iz člana I/2. Ustava Bosne i Hercegovine, može doći ukoliko zakoni entiteta nisu usklađeni s državnim zakonom koji u relevantnoj oblasti sadrži takav zahtjev (vidi Ustavni sud, odluke o dopustivosti i meritumu br.
U-2/11 od 27. maja 2011. godine,
U-4/12 od 26. maja 2012. godine,
U-26/13 od 26. marta 2015. godine,
U-11/15 od 6. aprila 2016. godine,
U-17/22 od 1. i 2. decembra 2022. godine,
U-22/18 od 5. jula 2019. godine,
U-10/21 od 2. decembra 2021. godine,
U-9/22 od 26. maja 2022. godine,
U-3/21 od 28. septembra 2023. godine,
U-2/24 od 30. maja 2024. godine i
U-12/24 od 19. septembra 2024. godine, sve dostupne na www.ustavnisud.ba).
33. Ustavni sud zapaža da se spornom dopunom zakona dozvoljava da se uz simbole RS ističu i simboli "stranih država s kojima Republika Srpska ima potpisan Sporazum o uspostavljanju specijalnih paralelnih odnosa, odnosno država s kojima pojedini ili svi konstitutivni narodi ili Ostali ili građani u Republici Srpskoj imaju zajedničko historijsko, kulturološko i tradicionalno naslijeđe".
34. Ustavni sud podsjeća da je isticanje simbola druge države uobičajena praksa pri zvaničnim posjetama stranih dužnosnika nekoj državi, zatim na međunarodnim skupovima, sportskim događajima i sličnim prigodama koje imaju međunarodni karakter. Upotreba simbola strane države u takve svrhe je protokolarna i posebno je propisana zakonima i drugim aktima. Takve odredbe sadrži i Zakon o upotrebi zastave, grba i himne (vidi tačku 13. ove odluke – Relevantni propisi). U vezi s tim, Ustavni sud zapaža da član 8. Zakona o upotrebi zastave, grba i himne propisuje način upotrebe simbola RS kada se oni ističu zajedno s drugim domaćim ili stranim simbolima. Tako je stavom 2. člana 8. Zakona o upotrebi zastave, grba i himne propisano da se zastava i grb RS stavljaju na počasno mjesto ukoliko se ističu s "domaćim ili stranim zastavama, grbovima i drugim amblemima". Stav 3. člana 8. Zakona o upotrebi zastave, grba i himne propisuje redoslijed izvođenja himne RS i druge strane himne kada se one izvode na teritoriji RS. Odredbe čl. 12, 18. i 22. Zakona o upotrebi zastave, grba i himne zapravo detaljnije propisuju način i mjesto isticanja odnosno izvođenja simbola RS zajedno sa simbolima strane države. Dakle, sve navedene odredbe propisuju način upotrebe simbola RS kada se oni upotrebljavaju sa simbolima strane države pri zvaničnim posjetama stranih dužnosnika, zatim na međunarodnim skupovima, sportskim događajima i sličnim prigodama koje imaju međunarodni karakter. Prema tome, Ustavni sud smatra da se odredbe navedenih članova Zakona o upotrebi zastave, grba i himne odnose na protokolarna ili tehnička pitanja u vezi s povremenom i privremenom upotrebom simbola RS zajedno sa simbolima bilo koje strane države.
35. Međutim, Ustavni sud zapaža da se iz sadržaja Zakona o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne ne može izvesti zaključak da je svrha donošenja sporne odredbe protokolarna upotreba simbola, niti da se radi o tehničkom pitanju upotrebe simbola RS kada se oni ističu zajedno sa simbolima stranih država, odnosno načinu, mjestu ili redoslijedu upotrebe simbola strane države zajedno sa simbolima RS. Upotreba sintagmi iz osporene odredbe "mogu se isticati zastave i grbovi i izvoditi himne stranih država s kojima Republika Srpska ima potpisan Sporazum o uspostavljanju specijalnih paralelnih odnosa", odnosno "država s kojima pojedini ili svi konstitutivni narodi ili Ostali ili građani u Republici Srpskoj imaju zajedničko historijsko, kulturološko i tradicionalno naslijeđe" dovoljna je Ustavnom sudu da zaključi da se simboli stranih država ne bi upotrebljavali isključivo u uobičajene protokolarne svrhe, već da bi se oni trajno koristili zajedno sa simbolima RS. U tom pogledu Ustavni sud zapaža da član 1. Zakona o upotrebi zastave, grba i himne propisuje da se zakonom uređuje upotreba zastave, grba i himne RS, što ukazuje da entitetski zakonodavac po zakonu odlučuje isključivo o upotrebi simbola RS, a nikako o upotrebi simbola strane države, osim isključivo u protokolarne svrhe, kako je ukazano u tački 34. ove odluke. Zakonom o dopunama Zakona o upotrebi zastave, grba i himne mogle bi se na svim mjestima na kojima se po zakonu upotrebljavaju zastava, grb i himna RS upotrebljavati zastava, grb i himna strane države. Dakle, simboli strane države mogu se naći na svim obilježjima javnih institucija u RS, NSRS, Vladi RS, na javnim ustanovama, pečatima itd. Pri tome, spornom odredbom nisu precizirani bilo kakvi uvjeti za upotrebu simbola stranih država, što znači da jednom postavljeni simboli stranih država mogu ostati trajno na institucijama, pečatima i drugim službenim oznakama. Samim tim omogućava se kontinuirana upotreba simbola stranih država bez jasne svrhe, čime se ostavlja prostor za selektivnu, proizvoljnu i politički motiviranu praksu, što
per se narušava državnost, suverenitet, teritorijalni integritet i političku nezavisnost Bosne i Hercegovine, odnosno ustavna načela na kojima egzistira Bosna i Hercegovina.
36. Ustavni sud podsjeća da je u alineji 6. Preambule Ustava Bosne i Hercegovine ustanovljena opredijeljenost Bosne i Hercegovine za suverenitet, teritorijalni integritet i političku nezavisnost u skladu s međunarodnim pravom. Ustavni sud podsjeća da se u Trećoj djelimičnoj odluci broj U-5/98, odlučujući o ustavnosti određenih odredbi Preambule Ustava RS, bavio normativnim značajem načela proklamiranih u Preambuli Ustava Bosne i Hercegovine. U vezi s tim, Ustavni sud je toj odluci, slijedeći stavove iz Druge djelimične odluke broj U-5/98 i Odluke broj U-1/98, između ostalog, zaključio da se "[…] 'normativno značenje' Preambule Ustava BiH ne može svesti na 'pomoćnu metodu' u tumačenju tog istog ustava. […] Budući da svaka odredba ustava entiteta mora biti konzistentna s Ustavom BiH, uključujući i Preambulu ovog ustava, odredbe Preambule pružaju pravnu osnovu za preispitivanje svih normativnih akata nižeg reda u odnosu na Ustav BiH […]. Odredbe preambule onda nisu samo opisne, već im je također data moćna normativna snaga, te one predstavljaju valjan standard za sudsku kontrolu Ustavnog suda". Dalje, Ustavni sud je u tom predmetu naveo da "član I/1. Ustava BiH očigledno ustanovljuje činjenicu da jedino Bosna i Hercegovina nastavlja 'svoje pravno postojanje po međunarodnom pravu kao država, sa unutrašnjom strukturom modificiranom ovim ustavom', a da su entiteti podređeni suverenitetu Bosne i Hercegovine" (vidi Ustavni sud
, Treća djelimična odluka broj
U-5/98. od 1. septembra 2000. godine
, tač. 24−30). Stav iz ove odluke o normativnom karakteru načela iz Preambule Ustavni sud je reafirmirao i u svojoj naknadnoj praksi (vidi,
inter alia, Ustavni sud, odluke br.
U-4/05 od 22. aprila 2005. godine, tačka 25. i
U-1/11 od 13. jula 2013. godine, tačka 71). Dakle, Ustavni sud je u svojoj praksi utvrdio da načela koja su sadržana u Preambuli Ustava Bosne i Hercegovine imaju normativno značenje i predstavljaju pravni osnov za preispitivanje svih normativnih akata nižeg ranga od Ustava Bosne i Hercegovine.
37. Ustavni sud također smatra da je važno naglasiti da je odredba člana I/2. Ustava Bosne i Hercegovine, prema kojoj je Bosna i Hercegovina "demokratska država", neraskidivo povezana s alinejom 6. Preambule Ustava Bosne i Hercegovine kojom je izražena opredijeljenost za suverenitet, teritorijalni integritet i političku nezavisnost države u skladu s međunarodnim pravom. Dakle, pojam "demokratska država" ne može se posmatrati izolirano, već se mora tumačiti u kontekstu osnovnih obilježja svake demokratske države na kojima počiva i ustavni poredak Bosne i Hercegovine. Stoga, Ustavni sud smatra da upravo ova ustavna načela potvrđuju da nijedan entitet ili organ vlasti nema ustavno ovlaštenje da donosi bilo koje akte kojima se dovodi u pitanje "suverenitet, teritorijalni integritet, politička nezavisnost i međunarodni subjektivitet Bosne i Hercegovine" jer se time krše odredbe člana I/2. Ustava Bosne i Hercegovine i alineje 6. Preambule Ustava Bosne i Hercegovine.
38. Ustavni sud zapaža da propisivanje upotrebe obilježja stranih država može dovesti u pitanje poštovanje navedenih ustavnih načela ukoliko se ostavlja prostora da se njihovom primjenom upućuje na suverenitet drugačiji od onog koji pripada Bosni i Hercegovini. Naime, Ustavni sud zapaža da pitanje upotrebe obilježja stranih država može dovesti u pitanje poštovanje navedenih ustavnih načela. Ustavni sud naglašava da su obilježja poput amblema i himne vrlo važna jer ta obilježja odražavaju ustavni poredak i pravnu strukturu države. Ovo je opće pitanje koje nije ograničeno na to da li akti u pogledu stranih obilježja odgovaraju zakonima odnosno odlukama države ili entiteta. Ustavni sud zapaža da je članom I/6. Ustava Bosne i Hercegovine propisano da će BiH imati one simbole koje svojom odlukom odredi Parlamentarna skupština BiH i potvrdi Predsjedništvo BiH. Državnim zakonima o zastavi, grbu i himni Parlamentarna skupština BiH propisala je izgled, oblik i sadržaj simbola BiH, što je potvrdilo Predsjedništvo BiH svojom odlukom, u smislu člana I/6. Ustava Bosne i Hercegovine (vidi Ustavni sud, Odluka o dopustivosti i meritumu broj
U-11/19 od 15. jula 2021. godine, objavljena u "Službenom glasniku BiH" broj 49/21, tačka 23, dostupna na www.ustavnisud.ba). Zakonima o zastavi, grbu i himni BiH propisano je da BiH ima zastavu, grb i himnu kojima se predstavlja BiH i koji se kao simboli BiH upotrebljavaju u skladu sa zakonom. To znači da samo navedena obilježja mogu predstavljati BiH. Ni Parlamentarna skupština BiH niti entitetski zakonodavci nemaju nadležnost da odobre da obilježja stranih država predstavljaju BiH jer bi to bilo protivno opredijeljenosti "za suverenitet, teritorijalni integritet i političku nezavisnost BiH u skladu s međunarodnim pravom". U pogledu entiteta i njihovih administrativnih jedinica treba istaći da zakoni o zastavi, grbu i himni, koje je usvojila Parlamentarna skupština BiH, a kojima se propisuju izgled, oblik i sadržaj simbola BiH te njihova upotreba, u smislu člana III/3.b) Ustava BiH, predstavljaju "odluku institucija BiH" koje su se entiteti i njihove administrativne jedinice dužne pridržavati.
39. U konkretnom slučaju Ustavni sud ukazuje da nije sporno da je NSRS kao entitetsko zakonodavno tijelo ovlašten da propiše oblik, izgled i sadržaj simbola RS, te način i mjesto njihove upotrebe, kako to propisuje član 1. Zakona o upotrebi zastave, grba i himne. Osim toga, nesporno je da je NSRS ovlašten da propisuje način na koji će organi i institucije RS isticati simbole strane države. Tu nadležnost je potrebno vršiti u skladu s ustavnom obavezom prema suverenitetu, teritorijalnom integritetu i političkoj nezavisnosti BiH. Ustavni sud zapaža da sporna odredba omogućava isticanje obilježja određenih stranih država tako da to očigledno daje na znanje ljudima u BiH da je strana država imala ili još uvijek ima ulogu u pitanjima upravljanja u BiH. Pored toga, može ukazati na odanost entiteta vladi te strane države. Dakle, takva odredba je
prima facie suprotna opredijeljenosti entiteta za suverenitet, teritorijalni integritet, političku nezavisnost i međunarodni subjektivitet BiH. Naime, to jednostavno znači da predstavljanje entiteta i njihovih radnji unutar države BiH obilježjima koja nisu utvrđena entitetskim zakonom o zastavi, grbu i himni odnosno državnim zakonom o zastavi, grbu i himni predstavlja povredu člana I/2. Ustava Bosne i Hercegovine i člana III/3.b) Ustava Bosne i Hercegovine u vezi s alinejom 6. Preambule Ustava Bosne i Hercegovine. Konačno, Ustavni sud se poziva na citiranu Treću djelimičnu odluku broj U-5/98 u kojoj je ispitivao odredbe iz Preambule Ustava RS i u kojima su se navodili suverenitet i državna samostalnost entiteta RS, te svestrano i tijesno povezivanje entiteta RS s drugim državama srpskog naroda. Ustavni sud je u tački 32. odluke zaključio da takve odredbe iz preambule entitetskog ustava krše "član I/1. u vezi sa članom I/3, članom III/2.a) i 5. Ustava BiH koje garantiraju suverenitet, teritorijalni integritet, političku nezavisnost i međunarodni subjektivitet Bosne i Hercegovine". Osim toga, upotreba modifikacije "država s kojima pojedini ili svi konstitutivni narodi ili Ostali ili građani u Republici Srpskoj imaju zajedničko historijsko, kulturološko i tradicionalno naslijeđe" otvorila bi mogućnost selektivne upotrebe obilježja stranih država koja bi mogla biti diskriminirajuća u odnosu na specifičnu ustavnu strukturu BiH. Stoga, Ustavni sud zaključuje da Zakon o dopunama Zakona o upotrebi zastave, grba i himne nije u skladu sa čl. I/2. i III/3.b) Ustava Bosne i Hercegovine u vezi s alinejom 6. Preambule Ustava Bosne i Hercegovine.
40. Odlučujući o djelovanju odluke Ustavnog suda, u skladu sa članom 61. st. (1) i (2) Pravila Ustavnog suda, Ustavni sud je utvrdio da Zakon o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne prestaje važiti od dana objavljivanja tog zakona u "Službenom glasniku Republike Srpske" ("Službeni glasnik Republike Srpske" broj 4/25 od 24. januara 2025. godine).
Ostali navodi
41. Konačno, Ustavni sud zapaža da je podnosilac zahtjeva osporio ustavnost Zakona o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne i s aspekta čl. I/1, I/3, I/6, II/3, te člana II/4. u vezi sa članom 1.1. i 2.a) i c) Međunarodne konvencije, zatim čl. II/5, II/6, III/2.a), c) i d), VI/5. i Aneksa II uz Ustav Bosne i Hercegovine tačka 2. Kontinuitet pravnih propisa. Međutim, Ustavni sud smatra da, s obzirom na već usvojene zaključke, nema potrebe posebno ispitivati te navode.
VII. Zaključak
42. Ustavni sud zaključuje da Zakon o dopuni Zakona o upotrebi zastave, grba i himne kojim je propisana upotreba zastave, grba i himne strane države uz zastavu, grb i himnu RS, na način na koji je to propisano, nije u skladu sa čl. I/2. i III/3.b) Ustava Bosne i Hercegovine u vezi s alinejom 6. Preambule Ustava Bosne i Hercegovine.
43. Na osnovu člana 59. st. (1) i (2), člana 61. st. (1), (2) i (3) i člana 64. stav (4) Pravila Ustavnog suda, Ustavni sud je odlučio kao u dispozitivu ove odluke.
44. Prema članu VI/5. Ustava Bosne i Hercegovine, odluke Ustavnog suda su konačne i obavezujuće.
